Leaš dál fasti vai čáppat: Johan Turi, Outi Pieski ja Johanna Minde

Vuosttaš geardde lagabui čuodi jagis vuosehuvvo čájáhus mas leat máinnalmas multidáiddára Johan Turi (1854–1936) govat. Su govvideamit eallimis ja árbevieruin Davvi-Sámis gávnnadit dás dáiddára Outi Pieski ja arkiteavtta ja duojára Johanna Minde bácciiguin, njuohtamiiguin ja fotografiijaiguin. Dát golbma dáiddára ovttastuvvojit čiekŋalis čanastumis sámi kultuvrii ja lagas oktavuođas eatnamiidda ja visot daidda mat doppe ellet.

Turi lohkko vuosttaš sámi girječállin guhte čálii sámi eallima birra iežas eatnigillii. Jagis 1910 almmuhuvvui su girji Muitalus sámiid birra davvisámegillii ja dánskkagillii, čieža jagi maŋŋel almmuhuvvui ruoŧagillii. Københavnalaš dáiddára ja girječálli Emilie Demant Hatt doarjagiin čálii son girjji moatti mánus eaŋkilis visožis Duortnosjárgáttis. LKAB vuosttaš disponeanta Hjalmar Lundbohm ruhtadii almmuheami.

Girji sisttisdoallá eallasis čilgehusaid earret eará boazodoalus, bivddus, oskkus, dálkkodeamis, mánnáriegádahttimis ja juoigamis, ja Turi iežas sárgumiid sierra atlasis. Dás leat fáttáid rasttildeaddji čállosat mat leat huksejuvvon su vásáhusaid ealideamis boazosámebearrašis guovllus mii lea dálá Giron ja Duortnosjávri. Girjji vuođusin leat eamiálbmoga sápmelaččaid iežaset dieđut, ja ovttasta antropologiija, folkloristihka, historjjá ja girjjálašvuođa. Sullasaš ládje ovdanboahtá Outi Pieski dáiddamáilbmi ealas gođusin olbmuin, elliin, muittuin ja árbejuvvon máhtuin. Poehtalaš bastilvuođain ja feministtalaš vuimmiin čatná son oktii sámi árbevieruid min áiggi jearaldagaiguin kolonialismmas, kultuvrralaš bissovašvuođas ja dálkkádatroasus. Arkiteavtta ja duojára Johanna Minde buktu dán čájáhussii suolkkarda Turi geavatlaš luondu birra go čalmmustahttá hutkás muorrarerehkko maid Turi lei dahkan.

Turi jotkkii čállit ja sárgut eallenagi ja šattaige buori muddui riikkabeaikkálmassan boarrásnuvvama beivvi. Čájáhusas leat golbma ovdamearkka su govvamálliin: čilgejeaddji giehta­sárgumat ollu bienaiguin, steampiliiguin ráhkaduvvon govat maid son vuvddii mátkkošteddjiide ja ekspressiiva sárgumat ja njuohtamat myhtalaš ja niehkolágan motiivvaiguin. Leaš dál fasti vai čáppat, dahje “Om det fula och det vackra”, lea sitáhta Turis mii speadjalastá su ipmárdusa visot das mii ferte govviduvvot, beroškeahttá leaš go fasti vai čáppat.

Harald Gaski, sámi girjjálašvuođadiehtti, professor ja girječálli guhte orru Deanus lea rávvejeaddjin čájáhusas mii lea oassin Kin Váttis avádat ja Giehta, váibmu ja jierbmi nammasaš máŋggajagáš temáhtalaš bálgáin.

Govva 1: Johan Turi
Govva 2: Outi Pieski
Govva 4: Johan Turi
Govva 3: Outi Pieski